Bizi takip edin
Bizi takip edin

Koronavirüs günlerinde işçi hakları...

20.3.2020 18:30:42
<p>&Ccedil;in&rsquo;in Vuhan kentinde başlayıp t&uuml;m d&uuml;nyaya yayılan yeni tip koronavir&uuml;s (Kovid-19) salgınının T&uuml;rkiye'de de g&ouml;r&uuml;lmesinin ardından pek &ccedil;ok alanda tedbirler alınmaya başlandı. Bir&ccedil;ok işyerinde faaliyetler durduruldu veya &ccedil;alışmaya ara verildi. Bu durum &ccedil;alışan sorunlarını da beraberinde getirdi. Giderek yayılan vir&uuml;ste vakaların ve hayatını kaybedenlerin sayısının artmasına rağmen &ccedil;alışmaya devam eden &ccedil;ok sayıda iş&ccedil;i mevcut. İşini evden s&uuml;rd&uuml;rebilen &ccedil;alışanların yanı sıra &uuml;cretsiz izne zorlanan iş&ccedil;i sayısı da &ccedil;oğunlukta.&nbsp;</p> <p>Peki koronavir&uuml;s salgını &ccedil;alışanları nasıl etkiledi, &ccedil;alışanlar i&ccedil;in yeterli &ouml;nlem alınıyor mu, Cumhurbaşkanı Erdoğan&rsquo;ın ulusa sesleniş konuşmasında a&ccedil;ıkladığı &lsquo;Ekonomik İstikrar Kalkanı&rsquo; paketi iş&ccedil;i haklarına değiniyor mu, koronavir&uuml;se yakalanan iş&ccedil;inin hakkı nedir?&nbsp;</p> <p>Cumhuriyet'ten Nagihan Yılkın, t&uuml;m bu soruları Devrimci İş&ccedil;i Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) Genel Başkanı&nbsp;<strong>Arzu &Ccedil;erkezoğlu</strong>&nbsp;ile konuştu.</p> <p>&Ccedil;erkezoğlu, &ldquo;Eğer tedbir alınmazsa ve işten &ccedil;ıkarmalar yasaklanmazsa bunun sonucu devasa bir işsizliktir&rdquo; uyarısında bulundu.</p> <h3>İşte 10 soruda iş&ccedil;ilerin korona s&uuml;recindeki hakları&hellip;</h3> <p><strong>1-Koronavir&uuml;s salgınından iş&ccedil;iler nasıl etkilendi?</strong></p> <p>İş&ccedil;ilerin sağlık a&ccedil;ısından nasıl etkilendiğine ilişkin şu aşamada elimizde sağlıklı veri yok. Ancak pek &ccedil;ok işyeri halen faaliyete devam ediyor ve iş&ccedil;iler hijyen ve sosyal mesafe koşullarından uzak bi&ccedil;imde, risk altında &ccedil;alışıyor. Halen &ccedil;alışmaya devam eden iş&ccedil;ilerin sağlıkları ciddi risk altında. &Ouml;te yandan koronavir&uuml;sle m&uuml;cadele kapsamında alınan &ouml;nlemler &ccedil;alışma hayatında ciddi sorunlar yarattı. On binlerce işyeri kapatıldı veya faaliyetlerine ara verdi. İş&ccedil;ilerin bir b&ouml;l&uuml;m&uuml; işten &ccedil;ıkarıldı, bir b&ouml;l&uuml;m&uuml; &uuml;cretsiz izin kullanmaya zorlandı. Ciddi bir işsizlik dalgası g&uuml;ndemde. Bu durum aynı zamanda iş&ccedil;iler i&ccedil;in ciddi bir gelir kaybı anlamına geliyor. Koronavir&uuml;s&uuml;n toplumsal tahribatını en fazla iş&ccedil;iler &ccedil;ekiyor.&nbsp;</p> <p><strong>2-Bundan sonraki s&uuml;re&ccedil;te &ouml;ng&ouml;r&uuml;len olası senaryolar nelerdir?</strong></p> <p>&Ccedil;alışma hayatı a&ccedil;ısından olası senaryo eğer tedbir alınmazsa ve işten &ccedil;ıkarmalar yasaklanmazsa devasa bir işsizliktir. Ekonomideki durgunluk, talep d&uuml;şmesi ve yavaşlama nedeniyle &ouml;n&uuml;m&uuml;zdeki aylarda b&uuml;y&uuml;k bir işsizlik patlaması ile y&uuml;z y&uuml;ze kalabiliriz. Zaten ekonomik krizin etkisini atamayan T&uuml;rkiye şimdi salgın nedeniyle ciddi bir toplumsal tahribat yaşayabilir.</p> <h3>&ldquo;PAKETTEN SINIF ŞIMARIKLIĞI, SERMAYEYİ KORUMA PERVASIZLIĞI AKIYOR&rdquo;</h3> <p><strong>3-Cumhurbaşkanı Erdoğan&rsquo;ın a&ccedil;ıkladığı 'Ekonomik İstikrar Kalkanı' paketini nasıl değerlendiriyorsunuz, emek&ccedil;iler i&ccedil;in neler yapılması gerekir?</strong></p> <p>A&ccedil;ıklanan pakete &lsquo;Ekonomik İstikrar Kalkanı&rsquo; denmiş ama &ouml;z&uuml;nde bir işveren kalkanı olduğu anlaşılıyor. Yaşanan felaketin vahameti karşısında gayri ciddi bir paket olarak değerlendiriyorum. Sermaye &ccedil;evreleri i&ccedil;in t&uuml;rl&uuml; &ccedil;eşit kolaylıklar sağlanırken iş&ccedil;iler yok sayılmış. Pakette sa&ccedil;ma ve akıl dışı &ouml;nlemler de var. &Ouml;rneğin halkın can derdine d&uuml;şt&uuml;ğ&uuml; koşullarda konut kredisinin kolaylaştırılmasına ilişkin &ouml;nlemin amacı ne? Hangi m&uuml;teahhitlerin &ouml;zel ricası bu? Dahası halkın eve kapandığı koşullarda u&ccedil;uşlarda KDV indiriminin anlamı ne?</p> <p>Paket emek&ccedil;iler i&ccedil;in yapılması gerekenleri adeta bir yana bırakmış. Paketten deyim yerindeyse bir sınıf şımarıklığı, sermayeyi koruma pervasızlığı akıyor.</p> <p>Yapılması gereken ilk iş işten &ccedil;ıkarmaların salgın s&uuml;resince askıya alınması ve yasaklanmasıdır. B&ouml;ylece kitlesel bir işsizliğin &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;ilebilir. Kapanan ve ara veren işyerlerinin &ccedil;alışanlarının &uuml;cretleri, işsizlik sigortası fonu, işveren ve devlet tarafından ortaklaşa karşılanmalıdır.</p> <p>Acil ve temel hizmetler dışında t&uuml;m işyerleri 14 g&uuml;n s&uuml;reyle &uuml;retimine ara vermelidir. Burada &ccedil;alışanların &uuml;cretleri 100 Milyar liralık paketten karşılanmalıdır. &Ccedil;alışan ebeveynlerden birine, 60 yaş &uuml;st&uuml;ne, risk grubu &ccedil;alışanlara, hamilere ve s&uuml;t izni kullananlara &uuml;cretli izin verilmelidir.</p> <p>Tıpkı işverenlere yapıldığı gibi iş&ccedil;ilerin kredi bor&ccedil;ları ve faturaları da salgın s&uuml;resince ertelenmelidir.</p> <h3>&ldquo;14 G&Uuml;N S&Uuml;REYLE İŞYERLERİ TATİL EDİLMELİ&rdquo;</h3> <p><strong>4- Yeterli &ouml;nlem alınmadan &ccedil;alıştırılanlar ya da &uuml;cretsiz izine &ccedil;ıkartılanlar var. İş&ccedil;ilerin bu s&uuml;re&ccedil;teki hakları nelerdir?</strong></p> <p>İşverenler iş&ccedil;ileri yeterli &ouml;nlemleri alarak &ccedil;alıştırmakla y&uuml;k&uuml;ml&uuml;d&uuml;r. Ancak pek &ccedil;ok işyerinde sosyal mesafenin korunarak &ccedil;alışılması m&uuml;mk&uuml;n değildir. Dahası servis ara&ccedil;ları ve toplu taşıma ara&ccedil;ları ciddi tehlike arz ediyor. Bu nedenle zorunlu ve temel hizmetler haricinde 14 g&uuml;n s&uuml;reyle işyerlerin tatil edilmesini &ouml;neriyoruz.</p> <p>İşveren iş&ccedil;ileri tek taraflı olarak &uuml;cretsiz izne &ccedil;ıkaramaz. &Uuml;cretsiz izin iş&ccedil;inin rızası olmadan uygulanamaz. İlk bir haftada işveren iş&ccedil;inin &uuml;cretinin yarısını &ouml;demek zorunda. Daha sonra s&uuml;reler i&ccedil;in işveren kısa &ccedil;alışma &ouml;deneğine başvurmalıdır.</p> <p><strong>5-</strong>&nbsp;<strong>Sigorta &ouml;demelerinin erteleneceği s&ouml;ylendi ama buna rağmen işverenler iş&ccedil;ileri &uuml;cretsiz izne &ccedil;ıkardıkları taktirde&nbsp; iş&ccedil;i, işvereni şikayet edebilir mi?</strong></p> <p>İş&ccedil;i, &uuml;cretsiz izni kabul etmek zorunda değil. Ancak yasanın iş&ccedil;ilere tanıdığı se&ccedil;enek &ccedil;ok fazla değil. İş&ccedil;i &uuml;cretsiz izin dayatması karşısında iş s&ouml;zleşmesini feshederek tazminatını talep edebilir. Ancak bu durumda iş&ccedil;inin işsiz kalması anlamına gelir. Daha &ouml;nce de vurguladığım gibi &ccedil;&ouml;z&uuml;m işten &ccedil;ıkarmaların yasaklanması ve iş&ccedil;ilerin &uuml;cretlerinin &ouml;denmesidir.</p> <p><strong>6- &Ouml;ncesinde izne &ccedil;ıkartılan iş&ccedil;i, işe d&ouml;nd&uuml;kten 2 ay sonra işten &ccedil;ıkarıldığında işsizlik maaşı almaya hak kazanır mı?</strong></p> <p>İşsizlik &ouml;deneğinin &uuml;&ccedil; koşulu var: kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalmak, iş s&ouml;zleşmesinin sona ermesinden &ouml;nceki son 120 g&uuml;n iş s&ouml;zleşmesine tabi olmak ve iş s&ouml;zleşmesinin&nbsp; feshinden &ouml;nceki son &uuml;&ccedil; yıl i&ccedil;inde en az 600 g&uuml;n s&uuml;re ile işsizlik sigortası primi &ouml;demiş olmak. Bu şartlara uyanlar işsizlik &ouml;deneğinden yararlanabilir.</p> <h3>&ldquo;&Ccedil;ALIŞMAKTAN KA&Ccedil;INMA HAKKINA SAHİPLER&rdquo;</h3> <p><strong>7- İş&ccedil;ilerin bu s&uuml;re&ccedil;te işe gitmemeye direnme hakları var mı?</strong></p> <p>İş&ccedil;iler bu s&uuml;re&ccedil;te işyerinde yaşamları tehdit edecek a&ccedil;ık bir tehlike varsa &ccedil;alışmaktan ka&ccedil;ınma hakkına sahipler. Bu tutumun sendikalar aracılığıyla ve &ouml;rg&uuml;tl&uuml; bi&ccedil;imde alınması gerekiyor. Dahası devletin &ccedil;alışanların sağlığını korumak i&ccedil;in daha &ouml;nce değindiğim gibi temel ve zorunlu olmayan işlerde 14 g&uuml;nl&uuml;k bir tatil ilan etmesi gerekiyor.</p> <p><strong>8- Uzaktan &ccedil;alışan iş&ccedil;iler hak kaybı yaşar mı?</strong></p> <p>Yasal a&ccedil;ından işyerinde &ccedil;alışan ile uzaktan &ccedil;alışana arasında bir ayrım yapılamaz.</p> <p><strong>9- &Ouml;zel ve kamu sekt&ouml;r&uuml;ndeki iş&ccedil;iler i&ccedil;in hak kaybı yaşanmaması i&ccedil;in ortak bir karar almak m&uuml;mk&uuml;n m&uuml;?</strong></p> <p>Biz bunun i&ccedil;in sendikalarla bakanlığın ortak &ccedil;alışması &ouml;nerdik. &Ouml;nerilerimizi yaptık. Ancak maalesef bunlar pakete yansımadı. Sendikaların bu konuda ortak hareket etmesi ve h&uuml;k&uuml;met &uuml;zerinde bir baskı oluşturması gerekiyor. Bu sadece sağlık sorunu değil, ciddi sosyo-ekonomik boyutları da var.</p> <p><strong>10- &Ccedil;alışan iş&ccedil;i koronavir&uuml;se yakalanırsa oluşabilecek hakları nelerdir?</strong></p> <p>Koronavir&uuml;se yakalanan iş&ccedil;inin hakları hastalanan iş&ccedil;ilerle aynıdır.&nbsp; Tedavi ve tıbbı bakım hakkı var. Hastalık s&uuml;resince gelir kaybı nedeniyle ge&ccedil;ici iş g&ouml;remezlik &ouml;deneği alma hakkı var.</p>